21 ካራት፣ 18 ካራት፣ 875፣ 750 ምን ማለት ነው? በጌጥዎ ውስጥ ያለው ንጹሕ ወርቅ ስንት ግራም እንደሆነ ማስላት

ካራት የሚነግረው አንድ ነገር ነው፦ ጌጡን በ24 እኩል ክፍል ብንከፍለው ከነዚያ ውስጥ ስንቱ ወርቅ እንደሆነ። ካራትን በሺ (‰) ወደሚጻፍ ንጽሕና ለመቀየር አንድ ቀመር በቂ ነው፦ ንጽሕና (‰) = ካራት ÷ 24 × 1000። ስለዚህ 21 ካራት = 875፣ 18 ካራት = 750፣ 22 ካራት 916.7 ገደማ፣ 24 ካራት ደግሞ በቲዮሪ 1000 ነው።

በጌጡ ውስጥ ያለውን ንጹሕ ወርቅ ለማወቅ ደግሞ፦ ንጹሕ ወርቅ (ግራም) = የተመዘነው ክብደት × ንጽሕና ÷ 1000። 10 ግራም የሚመዝን የ21 ካራት ሐብል ውስጥ 8.75 ግራም ወርቅ አለ፤ ቀሪው 1.25 ግራም ብር፣ መዳብና ሌሎች ብረቶች ናቸው። ያው 10 ግራም በ18 ካራት ቢሠራ ወርቁ 7.5 ግራም ብቻ ይሆናል።

በቀለበት ውስጠኛው ክፍል ወይም በሐብል መያዣ ላይ የተቀረጸው ቁጥር «21K»፣ «18K» የመሰለ የካራት ቁጥር ሊሆን ይችላል፤ ወይም «875»፣ «750» የመሰለ በሺ የተጻፈ ንጽሕና። ሁለቱም አንድ ነገር ነው የሚናገሩት፤ ከታች ያለው ሰንጠረዥ ሁለቱን ያገናኛል።

የካራትና የንጽሕና ሰንጠረዥ፦ በ10 ግራም ውስጥ ስንት ወርቅ አለ

ሁለት ቁጥሮች ከቀመሩ ትንሽ ይለያሉ፦ 14 ካራት በቀመሩ 583.3 ይወጣል፤ የእንግሊዝና የሆንግ ኮንግ ሕጎች ግን 585 ብለው ጽፈውታል። 22 ካራትም በቀመሩ 916.67 ቢሆንም፣ በሕግ ሰንጠረዦች 916.6 ወይም 916 ሆኖ ይገኛል። እነዚህ «ከዚህ ማነስ የለበትም» የሚባሉ ዝቅተኛ ወሰኖች ናቸው፤ ሲያሰሉ በጌጡ ላይ የተቀረጸውን ቁጥር ይጠቀሙ።

ቀመሩ በሕግ ደረጃ እንዴት ይጻፋል፦ አንድ ምሳሌ

ካራትን ወደ በሺ የሚቀይረው ደንብ በሕግ ውስጥ ምን እንደሚመስል ለማየት የእንግሊዝን Hallmarking Act 1973 መመልከት ይቻላል። ሕጉ «ይህ ጌጥ ይህን ያህል ካራት ነው» የሚል መግለጫ ጌጡ ወርቅ መሆኑንና ንጽሕናው በሰንጠረዡ ያለው መሆኑን እንደሚያመለክት ይገልጻል፦ 9 → 375፣ 12 → 500፣ 14 → 585፣ 15 → 625፣ 18 → 750፣ 22 → 916·6 በሺ።

ከሰንጠረዡ በታች «ለሌሎች ካራቶችም በዚሁ ተመጣጣኝ መንገድ» (and so in proportion) የሚል ሐረግ አለ፤ በዚህ መሠረት 21 ካራት 875 ይሆናል። ይህ የእንግሊዝ ሕግ ነው እንጂ በኢትዮጵያ የሚሠራ ደንብ አይደለም፤ እዚህ ያቀረብነው ቀመሩ በሕግ ውስጥ እንዴት እንደተጻፈ ለማሳየት ብቻ ነው።

በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ «የወርቅ ግዢ ተመኖች» ገጽ ላይም ሰንጠረዡ Karat እና Purity Level የሚሉ ዓምዶች አሉት፤ ገጹ እንዴት እንደሚነበብና በግራም የብር ዋጋ እንዴት እንደሚሰላ የወርቅ ዋጋ ከአውንስ ወደ ብር በግራም ጽሑፍ ውስጥ አለ።

አንድ ጌጥ በምሳሌ እናስላ

12 ግራም የሚመዝን የ21 ካራት የአንገት ሐብል አለዎት እንበል፤ በውስጡ ያለው ወርቅ ዛሬ ስንት እንደሚያወጣ ማወቅ ይፈልጋሉ።

1. በንጽሕና ያባዙ፦ 12 × 0.875 = 10.5 ግራም ንጹሕ ወርቅ።
2. በዕለቱ የ24 ካራት የግራም ዋጋ ያባዙ፦ በዋጋ ጽሑፋችን ያለውን ግምታዊ ቁጥር (19,290 ብር በግራም) ብንጠቀም፣ 10.5 × 19,290 = 202,545 ብር ገደማ።
3. ወይም በቀጥታ የ21 ካራት ዋጋ ይጠቀሙ፦ በዚያው ምሳሌ የ21 ካራት ግራም 16,879 ብር ገደማ ነው፤ 12 × 16,879 = 202,548 ብር ገደማ። ውጤቱ አንድ ነው፤ ልዩነቱ የቁጥሮቹ ማጠጋጋት ብቻ ነው።

ይህ ቁጥር «በጌጡ ውስጥ ያለው ወርቅ ቲዮሪያዊ ዋጋ» ነው። ወርቅ ቤት የሚጠይቀው ዋጋ ከዚህ ከፍ ይላል (የሱቁ የዋጋ ልዩነትና የእጅ ሥራ ዋጋ)፤ መልሰው ሲሸጡ ደግሞ ዝቅ ይላል። ሙሉ ሒሳቡ የወርቅ ጌጣጌጥ ግዢና ሽያጭ ጽሑፍ ውስጥ በአንድ ሐብል ተሠርቷል።

የሚያምታቱ ሦስት ነገሮች

• የከበረ ድንጋይ «ካራት» ክብደት ነው፦ በእንግሊዝኛ ሁለቱም carat ወይም ct ተብለው ሊጻፉ ይችላሉ፤ የአልማዝና የከበሩ ድንጋዮች ካራት ግን ክብደት ሲሆን የወርቅ ካራት ንጽሕና ነው። የእንግሊዙ ሕግም «ካራት» ለከበረ ድንጋይ ክብደት ሲውል ይህ ደንብ እንደማይሠራ በግልጽ ይናገራል።
• በወርቅ የተለበጠ ጌጥ በካራት አይሰላም፦ ውጫዊው የወርቅ ሽፋን በጣም ቀጭን ነው፤ የጌጡን ሙሉ ክብደት በካራት ማባዛት የተሳሳተ ቁጥር ይሰጣል።
• ከ24 ካራት በላይ የለም፦ «24 ካራት» ንጹሕ ወርቅ ማለት ነው፤ ከዚያ በላይ የሚጠራ ቁጥር ካጋጠመዎት፣ የሚነገረው ምናልባት ሌላ ነገር (ለምሳሌ የድንጋይ ክብደት) ነው።

ቀጥሎ ምን ማድረግ ይችላሉ፦ የጌጥዎን ክብደት በግራም ካወቁ፣ የወርቅ መለኪያ መቀየሪያውን ከፍተው የንጹሕ ወርቅ ዋጋ ያውጡ፣ ከዚያ በዚህ ጽሑፍ ባሰሉት የንጹሕ ወርቅ ግራም ያባዙ። ልትገዙ ወይም ልትሸጡ ከሆነ ደግሞ የእጅ ሥራ ዋጋና የመግዣ ዋጋ ልዩነት የሚሰላበትን ጽሑፍ ያንብቡ።