22K, 24K, 18K, 916 અને 750 નો અર્થ: કેરેટથી શુદ્ધતા, અને ઘરેણામાં ખરેખર કેટલું સોનું છે
કેરેટ એટલે ઘરેણાને 24 સરખા ભાગમાં વહેંચીએ તો એમાંથી કેટલા ભાગ સોનું છે. એને હજારમાં (ppt, ‰) ફેરવવાનું સૂત્ર એક જ છે: શુદ્ધતા (‰) = કેરેટ ÷ 24 × 1000. એટલે 22K આશરે 916.7, 18K = 750 અને 24K સૈદ્ધાંતિક રીતે 1000. હૉલમાર્કમાં લખાતું «22K916» એક જ વાત બે રીતે કહે છે.
ઘરેણામાં કેટલું શુદ્ધ સોનું છે એ માટે બીજું પગલું: શુદ્ધ સોનું (ગ્રામ) = વજન × શુદ્ધતા ÷ 1000. 20 ગ્રામના 22K હારમાં 20 × 0.916 = 18.32 ગ્રામ સોનું છે; બાકીના 1.68 ગ્રામ ચાંદી, તાંબું જેવી ધાતુ છે. એક તોલા (11.66 ગ્રામ) ની 18K ચેઇનમાં સોનું આશરે 8.75 ગ્રામ જ હોય.
BIS કઈ શુદ્ધતા માન્ય રાખે છે: સોનાના છ ગ્રેડ
Bureau of Indian Standards (BIS) ના હૉલમાર્કિંગ FAQ મુજબ, IS 1417:2016 સોનાનાં ઘરેણાં અને કલાકૃતિઓ માટે છ કેરેટેજ (હજારમાં શુદ્ધતા) નું હૉલમાર્કિંગ માન્ય રાખે છે: 14K(585), 18K(750), 20K(833), 22K(916), 23K(958) અને 24KS(995).
એ છ ગ્રેડ પ્રમાણે 10 ગ્રામ અને એક તોલામાં કેટલું શુદ્ધ સોનું આવે:
| હૉલમાર્કનો ગ્રેડ | શુદ્ધતા (‰) | 10 ગ્રામમાં સોનું | 1 તોલા (11.66 ગ્રામ) માં સોનું |
|---|---|---|---|
| 24KS | 995 | 9.95 ગ્રામ | 11.61 ગ્રામ |
| 23K | 958 | 9.58 ગ્રામ | 11.17 ગ્રામ |
| 22K | 916 | 9.16 ગ્રામ | 10.68 ગ્રામ |
| 20K | 833 | 8.33 ગ્રામ | 9.72 ગ્રામ |
| 18K | 750 | 7.50 ગ્રામ | 8.75 ગ્રામ |
| 14K | 585 | 5.85 ગ્રામ | 6.82 ગ્રામ |
બે વાત ધ્યાનમાં રાખો. 22K નું ગણિત 916.67 આવે, પણ હૉલમાર્કમાં 916 લખાય છે; 14K નું 583.3 આવે, પણ ગ્રેડ 585 છે. અને 24KS નો આંકડો 995 છે, 999 નહીં. IBJA પણ 999 અને 995 ના ભાવ અલગ મૂકે છે; એ પાનું કેવી રીતે વાંચવું એ ઔંસથી 10 ગ્રામ અને તોલાના લેખ માં છે.
એક બંગડીનો હિસાબ: વજનથી રૂપિયા સુધી
ધારો કે 22K ની બંગડી 15 ગ્રામની છે અને તમારે જાણવું છે કે એમાંનું સોનું આજે કેટલાનું છે.
- શુદ્ધ સોનું કાઢો: 15 × 0.916 = 13.74 ગ્રામ.
- 999 ના ભાવથી ગણો: 19/10/2026 ના IBJA AM ભાવે Gold 999 ₹1,46,406 પ્રતિ 10 ગ્રામ હતો. 13.74 ÷ 10 × 1,46,406 ≈ ₹2,01,162.
- કે સીધો 916 નો ભાવ વાપરો: એ જ સમયે Gold 916 ₹1,34,108 પ્રતિ 10 ગ્રામ હતો. 15 ÷ 10 × 1,34,108 = ₹2,01,162. બંને રીતે આંકડો એક જ આવે, કારણ કે 916 નો ભાવ જ 999 ના ભાવનો આશરે 91.6% છે.
આ ભાવ ઉદાહરણ માટે છે; આજનો ભાવ IBJA ના પાના પર જોઈ લો. અને આ GST અને ઘડામણ વગરનો આંકડો છે. દુકાનનો ભાવ આનાથી ઉપર આવે અને જૂનું ઘરેણું વેચો ત્યારે નીચે; આખો હિસાબ સોનાના ઘરેણાંના હિસાબવાળા લેખ માં એક હારથી ગણ્યો છે.
હૉલમાર્ક પર શુદ્ધતા ક્યાં લખી હોય
BIS ના FAQ મુજબ 1 જુલાઈ 2021 થી HUID આવ્યા પછી હૉલમાર્કમાં ત્રણ ચિહ્ન હોય છે: BIS નો લોગો, કેરેટ અને હજારમાં શુદ્ધતા (જેમ કે 22K916), અને છ અક્ષરનો આલ્ફાન્યુમેરિક HUID. આ લેખના હિસાબમાં કામનું છે વચ્ચેનું ચિહ્ન: એનો હજારવાળો આંકડો જ ઉપરના સૂત્રમાં મૂકવાનો છે.
દુકાનદાર મોઢે «22 કેરેટ» કહે પણ હૉલમાર્કમાં બીજો ગ્રેડ હોય, તો હિસાબ હૉલમાર્કના આંકડાથી કરો. બિલમાં વજન, કેરેટ અને HUID શું લખાવવું, એ ઘરેણાંના હિસાબના લેખ માં «બિલ કઈ રીતે સાચવવું» ભાગમાં છે.
ત્રણ ગૂંચવાડા
- હીરાનો કેરેટ વજન છે: અંગ્રેજીમાં બંને carat કે ct લખાય, પણ હીરા-નંગનો કેરેટ વજનનું માપ છે અને સોનાનો કેરેટ શુદ્ધતાનું. નંગવાળા ઘરેણામાં નંગનું વજન બાદ કરીને જ સોનાનું વજન ગણાય.
- ગોલ્ડ પ્લેટેડ ઘરેણું કેરેટથી ન ગણાય: ઉપરનું સોનાનું પડ બહુ પાતળું હોય છે; આખા વજનને કેરેટથી ગુણવાથી ખોટો આંકડો આવે.
- «916» એટલે 22K જ: કેટલીક દુકાનો ઘરેણાને ફક્ત «916 સોનું» કહે છે. એ કોઈ જુદો પ્રકાર નથી, 22K નો જ હજારવાળો આંકડો છે.
હવે આગળ શું: તમારા ઘરેણાનું વજન તોલા કે ગ્રામમાં ખબર હોય, તો સોનું એકમ ગણક ખોલીને ભાવ કાઢો અને ઉપરના કોષ્ટકનો શુદ્ધતા આંક વાપરો; ખરીદ-વેચાણનો ખર્ચ સમજવો હોય તો ઘડામણ, GST અને પાછાં વેચતાં ઓછા પૈસા વાળો લેખ વાંચો.
સંદર્ભ સ્રોત
આ લેખના આંકડા અને નિયમોના સ્રોત નીચે છે; ચકાસણી તારીખ 2026-11-09. બંગડીના હિસાબમાં વાપરેલા IBJA ભાવ 19/10/2026 AM ના છે અને ફક્ત ઉદાહરણ માટે છે.
- Bureau of Indian Standards — Hallmarking FAQ (IS 1417:2016 ના છ ગ્રેડ; HUID પછીના ત્રણ ચિહ્ન)
- IBJA Rates — 999/995/916/750/585 ના AM/PM ભાવ પ્રતિ 10 ગ્રામ (GST અને ઘડામણ વગર)
- legislation.gov.uk — Hallmarking Act 1973, Schedule 1 Part III paragraph 2 (કેરેટથી હજારમાં શુદ્ધતાનું પ્રમાણસર કોષ્ટક; બ્રિટનનો કાયદો, ફક્ત સૂત્ર સમજાવવા)