ડાઉ, S&P 500, નાસ્ડેક — ત્રણ સૂચકાંક શું કહે છે
ડાઉ, S&P 500 અને નાસ્ડેક એ સૂચકાંક છે — બજાર કેટલું ચઢ્યું-ઊતર્યું એ માપવાનાં માપદંડ. સૂચકાંક પોતે ખરીદી શકાતો નથી; «આખા સૂચકાંકમાં» રોકાણ કરવું હોય તો એને અનુસરતું ETF લેવું પડે.
ભારતીય વાચક માટે સૌથી સહેલો રસ્તો ઓળખીતાથી શરૂ કરવાનો છે: Sensex અને Nifty 50 જે કામ ભારતીય બજાર માટે કરે છે, એ જ કામ આ ત્રણ સૂચકાંક US બજાર માટે કરે છે. ટીવી પર «બજાર 200 પોઇન્ટ વધ્યું» સંભળાય ત્યારે એ કોઈ એક શેરની વાત નથી — એક સૂચકાંકની વાત છે.
ત્રણેય શું માપે છે
| સૂચકાંક | કેટલી કંપની | શું દર્શાવે છે | ભારતમાં એના જેવું |
|---|---|---|---|
| ડાઉ જોન્સ | 30 | જૂની, જાણીતી મોટી કંપનીઓ | Sensex (30 કંપની) |
| S&P 500 | 500 | US બજારનું સૌથી વ્યાપક ચિત્ર | Nifty 500 ના ભાવે — વ્યાપક માપ |
| નાસ્ડેક | ટેક્નોલોજી તરફ ઢળેલો | ટેક અને વિકાસશીલ કંપનીઓ | Nifty IT જેવો ઝુકાવ |
સરખામણી સમજવા માટે છે, બરાબરી માટે નહીં — ગણતરીની રીત અને સમાવેશના નિયમો દરેક સૂચકાંકના જુદા છે.
ડાઉમાં કંપનીનું વજન એના શેરના ભાવ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, કંપનીના કદ પ્રમાણે નહીં. એટલે ₹5,000 ના ભાવવાળી નાની કંપની ₹500 ના ભાવવાળી મોટી કંપની કરતાં સૂચકાંક પર વધારે અસર કરે — જે તર્કમાં અજુગતું લાગે છે.
એટલે જ વ્યાવસાયિકો «US બજાર» ની વાત કરતી વખતે સામાન્ય રીતે S&P 500 ને વધારે ભરોસાપાત્ર માપ ગણે છે. ડાઉ સૌથી જૂનો અને સૌથી પ્રખ્યાત છે, પણ સૌથી પ્રતિનિધિ નથી.
સૂચકાંક સીધો કેમ ખરીદી શકાતો નથી
કારણ કે એ કોઈ વસ્તુ નથી, એક ગણતરી છે. «આજનું તાપમાન 34 ડિગ્રી» — તમે 34 ડિગ્રી ખરીદી શકતા નથી. સૂચકાંક એ જ પ્રકારનો આંકડો છે: એક ટોપલીના ભાવ પરથી બનતું માપ.
તો «S&P 500 માં રોકાણ કરવું છે» નો વ્યવહારુ અર્થ શું? એ સૂચકાંકને અનુસરવાના હેતુથી બનેલું ETF ખરીદવું. એવું ફંડ પોતે એ 500 કંપનીઓના શેર પ્રમાણસર રાખે છે; તમે એની એક નાની ભાગીદારી ખરીદો છો.
ETF શું છે અને એ કઈ રીતે કામ કરે છે એ ETF એટલે શું માં વિગતે છે.
સૂચકાંક વાંચતી વખતે ત્રણ ભૂલો
- «સૂચકાંક વધ્યો એટલે મારું રોકાણ વધ્યું» — જરૂરી નથી. તમે જે ETF રાખો છો એ કયો સૂચકાંક અનુસરે છે એ પહેલાં જુઓ. નાસ્ડેક વધે અને તમારું S&P વાળું ફંડ સ્થિર રહે — એ સામાન્ય છે.
- «પોઇન્ટ» ને ટકાવારી સમજવી. સૂચકાંક 400 પોઇન્ટ પડ્યો એ મોટું લાગે છે, પણ ઊંચા સ્તરેથી એ કદાચ 1% પણ ન થાય. હંમેશાં ટકાવારીમાં વિચારો.
- ડિવિડન્ડ ભૂલી જવું. સામાન્ય રીતે દેખાડાતો સૂચકાંક માત્ર ભાવનો છે — કંપનીઓએ આપેલા ડિવિડન્ડ એમાં ગણાયા હોતા નથી. એટલે સૂચકાંક જેટલો બતાવે એના કરતાં અસલી વળતર થોડું વધારે હોય છે.
ભારતીય રોકાણકાર માટે એક વધારાનું પડ
તમે રૂપિયામાં કમાઓ છો અને રૂપિયામાં ખર્ચ કરો છો, પણ આ સૂચકાંક ડોલરમાં માપાય છે. એટલે તમારું અસલી વળતર બે વસ્તુઓ પર આધારે છે:
| સૂચકાંક | રૂપિયો | તમારા હાથમાં |
|---|---|---|
| વધે | નબળો પડે | બેવડો ફાયદો |
| વધે | મજબૂત થાય | ફાયદો, પણ ઓછો |
| ઘટે | નબળો પડે | નુકસાન ઘટે — કદાચ ન પણ દેખાય |
| ઘટે | મજબૂત થાય | બેવડું નુકસાન |
એટલે US સમાચારમાં «બજાર 2% પડ્યું» વાંચીને તરત ગભરાવાની જરૂર નથી — તમારા ખાતામાં એ 2% ન પણ હોય. અને ઊલટું પણ સાચું છે.
તો સૂચકાંકનો ઉપયોગ શું
એને બજારનું થર્મોમીટર ગણો: આજે એકંદરે શું થયું, ટેક અને પરંપરાગત ક્ષેત્રો સાથે ચાલે છે કે અલગ પડ્યાં — એટલું જાણવા માટે.
ખરીદ-વેચાણનો નિર્ણય એના પરથી ન લેવો. એ નિર્ણય તમારી લાંબા ગાળાની યોજના અને નિયમિત રોકાણમાંથી આવવો જોઈએ, કોઈ એક દિવસના લાલ-લીલા આંકડામાંથી નહીં.
આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે; રોકાણ સલાહ નથી. અહીં કોઈ ચોક્કસ સૂચકાંક, ફંડ કે શેર સૂચવવામાં આવ્યો નથી. સૂચકાંકોની રચના અને ગણતરીની રીત સમયાંતરે બદલાય છે — વિગત માટે સૂચકાંક ચલાવનારનું સત્તાવાર પાનું જુઓ.
સંદર્ભ સ્રોત
નીચેના જાહેર, પ્રાથમિક સ્રોતો પરથી લેવાયું છે.